Ahmed Muse Abdulle (Idaawaqaca)
Soomaaliya iyo Itoobiya: Muranka marin-badeedka oo dib u soo xusuusinaya taariikh dheer oo dagaal
Soomaaliya waxay sheegtay inay diyaar u tahay in Itoobiya ay isticmaasho dekedo ku yaalla Soomaaliya, balse heshiis kasta oo marin-badeed ah uu si rasmi ah ula maro Dowladda Federaalka Soomaaliya. Arrintan cusub waxay dib u soo celinaysaa xusuusta xiriir taariikhi ah oo labada dal marar badan dagaal iyo khilaaf galay.
Soomaaliya iyo Itoobiya waxay dagaal toos ah galeen 1964, wax yar kaddib markii Soomaaliya xorriyadda qaadatay. Khilaafka xuduudaha iyo dhulka Soomaalida ee Itoobiya ayaa markaas sababay dagaallo culus oo dhex maray labada ciidan.
Mar kale, 1977–1978, Soomaaliya iyo Itoobiya waxay galeen dagaalkii weynaa ee Ogaadeen. Ciidamada Soomaaliya ayaa gudaha u galay dhulka Soomaalida Itoobiya, balse dagaalka ayaa isu beddelay mid aad u ballaaran markii Itoobiya ay heshay taageero militari oo xooggan oo dibadda ah.
Taariikhda muranka labada dal waxay mar kale si xooggan u soo noqotay dabayaaqadii 2006, markii ciidamada Itoobiya ay gudaha u galeen Soomaaliya iyagoo taageeraya Dowladdii Federaalka Kumeelgaarka ahayd, kana horjeeday Midowgii Maxkamadaha Islaamiga.
Dagaalladii xigay, gaar ahaan kuwii Muqdisho ka dhacay 2007, waxay geysteen khasaare aad u culus oo rayid ah. Madaafiic culus, duqeymo, dilal, barakac iyo burbur hantiyeed ayaa ka dhacay caasimadda, waxaana boqolaal kun oo qof ay ka qaxeen guryahooda. Dad badan oo Soomaaliyeed waxay muddadaas ku xusuustaan mid ka mid ah waqtiyadii ugu murugada badnaa ee soo mara Muqdisho.
Sidaas darteed, doodda maanta ee Itoobiya ku saabsan marin-badeedka Soomaaliya ma aha arrin ka go’an taariikhda. Dad badan oo Soomaali ah waxay weli xusuustaan dagaalladii 1964, 1977–1978, iyo faragelintii Itoobiya ee Soomaaliya ee ka bilaabatay 2006 iyo khasaaraha rayidka ee ka dhashay.
Haddii labada dal ay doonayaan bog cusub, heshiis kasta oo ku saabsan dekedaha iyo marin-badeedka wuxuu u baahan yahay inuu ku dhisnaado madax-bannaanida Soomaaliya, ixtiraamka xuduudaha, sharci cad iyo kalsooni dib loo dhiso.