Maxaa Dumiya Qoysaska Soomaaliyeed ee Qurbaha – Yurub iyo Maraykanka?

MAXAA DUMIYA QOYSASKA SOOMAALIYEED EE QURBAHA? YURUB IYO MARAYKANKA OO AY KA JIRAAN CAQABADO HALIS GELIYA XASILLoonIDA GUURKA

Falanqayn gaar ah: Dhaqaalaha, isbeddelka doorka ragga iyo dumarka, faragelinta qaraabada, sharciga, carruurta iyo mustaqbalka qoyska Soomaaliyeed.

Wariye: Ahmed Muse Abdulle (Idaawaqaca)

Qurbuhu wuxuu malaayiin qof oo dunida ka kala yimid u noqday hoy ay ka heleen nabad, xorriyad, waxbarasho iyo fursado dhaqaale. Soomaalida ku nool Maraykanka iyo Yurub waxay ka mid yihiin bulshooyinka dadaalka badan ee isku dayaya inay dhistaan nolol ka wanaagsan tii ay kasoo tageen.

Hase yeeshee, qoysas Soomaaliyeed oo markii ay dalkooda ka soo baxayeen lahaa rajo weyn ayaa mararka qaarkood ku kala taga dalalkii ay u arkayeen meel ay mustaqbalka carruurtooda ku dhisi doonaan.

Waxaa soo baxaya su’aal culus: Maxaa sababa in laba qof oo soo wada maray dagaal, barakac, faqri iyo safarro adag ay ku kala tagaan dal ay ka heleen nabad iyo fursado cusub?

Jawaabtu ma aha mid fudud, mana jirto sabab keliya oo lagu sharxi karo burburka qoysaska Soomaaliyeed ee qurbaha.

DHAQAALAHA: MARKA NOLOSHA QURBAHA AY NOQOTO HALGAN JOOGTO AH

Qoys Soomaaliyeed oo ku nool Maraykanka ama Yurub wuxuu la kulmi karaa kharashaad badan oo isugu jira kirada guriga, korontada, cuntada, gaadiidka, caafimaadka iyo waxbarashada.

Waxaa dhacda in labada waalidba shaqeeyaan, haddana ay ku adkaato inay daboolaan baahiyaha guriga.

Aabbaha oo shaqooyin badan haya iyo hooyada oo iyaduna shaqaynaysa, isla markaana carruurta daryeelaysa, waxay keeni karaan daal iyo waqti yari.

Haddii aan masuuliyadaha si caddaalad ah loo qaybsan, jacaylkii iyo wada hadalkii qoyska waxaa beddeli kara muran, cabasho iyo kala fogaansho.

Dhaqaale xumadu keligeed ma burburiso guurka, laakiin waxay sii xumayn kartaa khilaafyada hore u jiray.

RAGGA IYO DUMARKA: ISBEDDELKA DOORKA QOYSKA

Bulshada Soomaaliyeed waxaa muddo dheer ka jiray hab dhaqan ay raggu inta badan qaadi jireen masuuliyadda dhaqaalaha, halka dumarku lahaayeen qayb weyn oo ka mid ah maamulka guriga iyo korinta carruurta.

Markii qurbaha la yimid, xaaladdaasi way is beddeshay.

Haween badan ayaa helay waxbarasho, shaqo, dakhli iyo madax-bannaani dhaqaale. Rag badan ayaa iyaguna la kulmay xaalado cusub oo u baahan inay ka qayb qaataan hawlaha guriga iyo daryeelka carruurta.

Isbeddelkaasi wuxuu noqon karaa horumar weyn haddii labada qof ay ku heshiiyaan.

Laakiin haddii ninku dareemo in kaalintiisii la yareeyay, ama haweeneydu dareento in shaqadeeda iyo dadaalkeeda aan la qadarin, waxaa dhalan kara khilaaf.

Dhibaatadu ma aha haweeneyda shaqaysata ama ninka carruurtiisa daryeela. Dhibaatadu waa marka labada qof ay awoodda qoyska u arkaan tartan halkii ay ka ahaan lahayd wada shaqayn.

FARAGELINTA QARAABADA IYO SAAXIIBBADA

Waxaa jira qoysas khilaafkooda uu ka bilowdo arrin yar, balse ay sii ballaariyaan dad aan guriga la noolayn.

Qaraabo, saaxiibbo iyo dad ku jira baraha bulshada ayaa mararka qaarkood dhinac raaca iyaga oo aan maqal sheekada labada qof.

Waxaa dhacda in sirtii guriga lagu faafiyo WhatsApp, Facebook ama TikTok, taas oo dhaawici karta sumcadda iyo kalsoonida lammaanaha.

Qaraabadu waxay noqon karaan il taageero iyo dhexdhexaadin wanaagsan, laakiin faragelinta aan xadka lahayn waxay khilaafka ka dhigi kartaa mid sii xoogaysta.

Guurka waxaa masuuliyaddiisa koowaad leh labada qof ee wada dhistay.

CARRUURTA QURBAHA: LABA DHAQAN OO ISKU DHACAYA

Mid ka mid ah caqabadaha qoysaska Soomaaliyeed waa farqiga u dhexeeya dhaqanka waalidka iyo kan carruurta.

Waalid badan wuxuu doonayaa in carruurtiisu bartaan afka Soomaaliga, diinta Islaamka, ixtiraamka waalidka iyo dhaqankii uu ku soo koray.

Carruurta ku dhalatay ama ku kortay Maraykanka iyo Yurub waxay la nool yihiin luqad, waxbarasho iyo dhaqan ka duwan kii waalidkood.

Marka waalidku ku adkaysto amar keliya, halka carruurtu doonayaan wada hadal iyo sharaxaad, waxaa dhalan kara isfaham la’aan.

Qoysaska waxaa muhiim u ah inay carruurtooda ku barbaariyaan aqoonsigooda Soomaaliyeed, isla markaana fahmaan bulshada ay ku dhex nool yihiin.

SHARCIYADA MARAYKANKA IYO YURUB: MA IYAGAA QOYSASKA DUMIYA?

Bulshada Soomaaliyeed dhexdeeda waxaa mararka qaarkood laga maqlaa in sharciyada Maraykanka iyo Yurub ay sababaan burburka qoysaska.

Arrintan waxay u baahan tahay in si taxaddar leh loo fahmo.

Sharciyada dalalkani waxay ilaaliyaan xuquuqda carruurta, ragga iyo dumarka, waxayna nidaamiyaan arrimaha furriinka, masruufka iyo xannaanada carruurta.

Laakiin sharcigu ma aha sababta keliya ee qoys u kala tago. Xaaladda guurka, rabshadaha, dhaqaale xumada, kalsooni-darrada iyo isfaham la’aanta ayaa iyaguna door yeelan kara.

Waxaa muhiim ah in bulshada Soomaaliyeed ay barato sharciyada dalka ay ku nool yihiin, kana fogaato wararka khaldan ee ku saabsan xuquuqda waalidka iyo carruurta.

KHIYAANADA, KALSOONI-DARRADA IYO BARAAHA BULSHADA

Telefoonnada casriga ah iyo baraha bulshada waxay fududeeyeen xiriirka dadka, laakiin waxay sidoo kale abuureen caqabado cusub.

Xiriirrada qarsoon, beenta, tuhunka joogtada ah iyo isbarbardhigga lammaanaha dadka kale ayaa dhaawici kara guurka.

Marka kalsoonida la waayo, waxaa adkaan karta in labada qof ay si deggan uga wada hadlaan mustaqbalkooda.

Guur caafimaad qaba wuxuu u baahan yahay daacadnimo, xuduud cad iyo ixtiraam labada dhinac ah.

CAAFIMAADKA MASKAXDA IYO DHAAWACYADII DAGAALKA

Qaar ka mid ah qoysaska Soomaaliyeed ee qurbaha waxay soo mareen dagaallo, barakac, qaxooti iyo kala maqnaansho dheer.

Dhibaatooyinkaas waxaa raaci kara culayska nolosha cusub, kelinimada, shaqo la’aanta, luqadda iyo maqnaanshaha taageeradii qaraabada.

Qofka la kulma walbahaar ama dhaawac nafsi ah wuxuu u baahan karaa taageero, faham iyo daryeel.

In la raadsado la-talin caafimaad ama mid qoys ma aha ceeb, balse waa tallaabo wax ku ool ah oo lagu fahmi karo dhibaatooyinka jira.

RAGGA, DUMARKA IYO MASUULIYADDA BURBURKA QOYSKA

Waxaa khalad ah in burburka qoysaska Soomaaliyeed ee qurbaha si guud loogu eedeeyo ragga ama dumarka.

Waxaa jira rag masuuliyadooda gutay oo guurkoodu burburay, waxaana jira haween dadaal badan sameeyay oo iyaguna la kulmay kala tag.

Sidoo kale waxaa jira qoysas ay dhibaatadu ka timid rabshado, khiyaano, dayacaad ama masuuliyad-darro dhinac keliya ka timid.

Sidaas darteed, dhacdo kasta waa in lagu qiimeeyaa xaqiiqadeeda.

Dhibaatooyinka qoyska laguma xallin karo eedayn guud, balse waxaa lagu fahmi karaa caddaalad, dhegaysi iyo baaritaan dhab ah.

MAXAA LAGA BARAN KARAA QOYSASKA KU GUULAYSTAY NOLOSHA QURBAHA?

Waxaa jira qoysas Soomaaliyeed oo muddo tobannaan sano ah ku wada noolaa Maraykanka iyo Yurub, carruurtoodana gaarsiiyay heerar wanaagsan oo waxbarasho iyo nololeed.

Qoysaskaasi waxay muujinayaan in dhaqanka Soomaaliyeed iyo nolosha qurbaha la is waafajin karo.

Wada hadal, kalsooni, masuuliyad wadaag, qorshayn dhaqaale, daryeelka carruurta iyo ixtiraamka labada qof ayaa ka mid ah waxyaabaha taageeri kara xasilloonida guurka.

Dhanka kale, haddii guriga ay ka jiraan hanjabaad ama rabshado, ilaalinta badbaadada dadka dhibban waa in mudnaan la siiyaa. Badbaadinta qoyska macnaheedu ma aha in qof lagu khasbo inuu ku sii jiro xaalad khatar ah.

GUNAANAD: QURBUHU QOYSKA MA DUMIYO, BALSE WUXUU TIJAABIYAA ADKAYSIGIISA

Qurbuhu wuxuu Soomaalida siiyay fursado badan, balse wuxuu sidoo kale beddelay qaabkii ay u noolaayeen qoysaska.

Isbeddelka dhaqaale, xorriyadda shakhsiga, masuuliyadaha cusub, korinta carruurta iyo cadaadiska bulshada ayaa dhammaantood saameyn kara xiriirka guurka.

Waxaa loo baahan yahay in culimada, aqoonyahannada, waalidiinta, dhalinyarada iyo ururrada bulshada Soomaaliyeed ay si furan uga doodaan dhibaatooyinka qoysaska, iyaga oo aan eedda dusha ka saarin hal dhinac.

Waxaa sidoo kale muhiim ah in la helo adeegyo la-talin qoys oo fahmaya afka, dhaqanka iyo duruufaha bulshada Soomaaliyeed.

Qoys Soomaaliyeed oo xooggan laguma dhiso lacag keliya, mana lagu ilaaliyo amar iyo awood. Waxaa lagu dhisaa jacayl, caddaalad, kalsooni, masuuliyad iyo wadajir.

Su’aasha ugu dambaysa ee mudan in bulshadeennu ka jawaabto waxay tahay:

Ma diyaar baan u nahay inaan beddelno habka aan u maareyno khilaafaadka qoyska, si carruurteenna aan uga dhaxalsiinno jacayl iyo xasillooni halkii ay ka dhaxli lahaayeen muran iyo kala tag?

Wariye: Ahmed Muse Abdulle (Idaawaqaca)

Idaawaqaca News